Inmiddels wat gedateerd (12 oktober), maar nog altijd te moeite waard om te delen:
“We’ve got war in Iraq, Afghanistan, bankers are taking the piss, plus we’re melting the ice caps. There’s a lot to be angry about.

De voordelen van internet lijken voor de (beginnend) muzikant eindeloos: je publiek wordt vergroot van de lokale kroeg naar letterlijk de hele wereld. Maar de keerzijde ligt ook voor de hand: het is moeilijker geworden om geld te verdienen met muziek.

De keuze voor de artiest is dan ook niet makkelijk. Het is begrijpelijk dat ze niet direct razendenthousiast zijn over de nieuwe ontwikkelingen. Hoewel er uitzonderingen zijn. Toetsenist Niels Broos bijvoorbeeld. “Een geweldige uitvinding”, vindt hij. Broos treedt wel wat meer op om zijn ‘brood te kunnen blijven smeren’.

Andere bands spelen in op nieuwe trends. Hooghwater bracht hun album op LP uit, want Vinyl is terug. Het album van Boef en de Gelogeerde Aap was zelfs gratis te downloaden om iedereen kennis te laten maken met hun muziek. De nieuwe generatie muzikanten zien volop kansen in internet – ondanks dat ze de nadelen van de ontwikkelingen inzien. “Je moet met je tijd meegaan”, vindt Waterreus.

Dit is een heel andere houding dan die van BREIN. Met die stichting is geen land te bezeilen. De muzikanten lijken realistischer. ”Iedereen heeft lopen slapen”, is de nuchtere conclusie van drummer Ries Doms van Hooghwater. ”Internet is niet meer te stoppen.” De houding van de muzikanten geeft de burger weer hoop. Dé oplossing is er nog niet, maar ze lijkt binnen handbereik.

Thomas Waterreus van Boef en de Gelogeerde Aap:
“Als beginnend artiest is internet ideaal om je muziek te verspreiden. Daarom hebben we ervoor gekozen om ons album ‘Vind Ons’ eerst gratis online te zetten.”

“Ik denk dat het heel moeilijk is om van muziek te leven in Nederland. Natuurlijk wil je er iets aan overhouden, dat willen wij ook. Maar daar zijn wel mogelijkheden voor, bijvoorbeeld via iTunes. Begin 2010 komen er zes a zeven nieuwe nummers van ons, die verkopen we dan ook via iTunes. Of misschien vragen we een vrijwillige donatie. Via internet kun je je muziek altijd verkopen.”

“Natuurlijk heb je torrentsites als The Pirate Bay. Ik weet niet zo goed wat ik daarvan moet denken. Ik download zelf ook. Het is natuurlijk wel tof als veel mensen naar je muziek luisteren, en niet dat ene beperkte groepje wat er geld voor overheeft om je cd te kopen.”

“Ik denk dat je mee moet gaan met de tijd. Je moet je er een beetje bij neerleggen dat iedereen downloadt. Daarom moet je ook kijken naar andere wegen om geld te verdienen met muziek. Het heeft ook voordelen: mensen die je muziek downloaden komen misschien wel naar je concert, en daar betalen ze ook voor.”

“Onze werkwijze wordt niet beïnvloedt door de digitalisering. Een plaat vormt een geheel, dat is een mooi concept. De nummers horen bij elkaar. De lol gaat van muziek maken af als je één keer in de maand een heel vette track online zet. Het is veel mooier om naar dat geheel toe te leven.”

Ries Doms van Hooghwater
“Vinyl is onze manier om geld uit muziek te halen. De platenboer bij mij om de hoek haalt tien tot twintig procent van zijn inkomsten uit de bakken met LP’s, die staan ergens weggedrukt in een hoekje terwijl de rest van de zaak volstaat met CD’s. Vinyl is dus weer helemaal terug. Daarnaast zal ons album ‘Echos’ niet direct de schappen uitvliegen. Omdat onze fans toch wel een platenspeler hebben, hebben we er voor gekozen om hem op LP uit te brengen. Daarnaast is hij binnenkort ook beschikbaar via iTunes. Daar verwachten we niet heel veel van, dat is puur als service. Maar straks komen de reviews in de OOR’s en andere bladen, dan zal het misschien wel een boost krijgen.”

“Natuurlijk heeft internet nadelen. Ik voel me wel een beetje bestolen door sites die muziek gratis weggeven maar door reclame-inkomsten binnenlopen. Dat is eigenlijk gewoon broodroof. Maar het innen van geld voordat je je muziek hebt laten horen, is een oud systeem. Daarnaast heeft internet ook kansen, je kunt je muziek snel beschikbaar stellen aan een enorm publiek. Gratis weggeven is misschien ook wel weer heel makkelijk, maar een oplossing daarvoor heb ik eigenlijk ook niet.”

“We hebben allemaal de internetslag gemist. We kunnen nu wel via Buma/Stemra proberen om ons geld te innen, maar de conclusie is eigenlijk dat iedereen heeft lopen slapen. Nu is internet niet meer te stoppen. Je kunt 100.000 regels maken, maar uiteindelijk wordt er toch wel weer een achterdeur gevonden.”

“Er zullen vast muzikanten zijn die hun werkwijze op internet aanpassen en die denken: ik heb vandaag een nummer gemaakt, dat moet morgen iedereen kunnen horen. Ik doe daar niet aan mee, maar dat komt alleen doordat ik een plaat gewoon een tof concept vindt. Van mij mag iedereen dat voor zichzelf weten.”

Niels Broos, toetsenist bij onder andere Kyteman’s Hiphoporkest
“Als mensen gelukkig worden van gratis muziek downloaden, moeten ze dat vooral doen. Ik vind het allemaal prima. We leven in andere tijden. En dat heeft ook zo z’n voordelen: iedereen, over heel de wereld kan je muziek horen.”

“Van Kyteman is net een DVD uitgekomen. Daar hebben mensen beelden van op internet gezet. Er is gelijk allemaal gezeur met Buma/Stemra. Ik begrijp dat niet zo. Ik heb er niet veel problemen mee. Het is geweldig promotiemateriaal.”

“Sites als Youtube zijn voor veel muzikanten een inspiratiebron. Ik gebruik de site zelf ook vaak om inspiratie op te doen. Ik vind het echt een geweldige uitvinding. Ik kan alles wat ik wil horen beluisteren en ook nog eens in tien verschillende uitvoeringen. Prachtig toch?”

“Maar de muziek is geen goudmijn, vooral niet voor muzikanten. Zij hebben de minste rechten op hun werk. Voor de entertainmentindustrie is het wel een zure appel, want zij krijgen heel wat minder inkomsten.”

“Het gaat mij puur om de muziek. Ik denk dat heel veel muzikanten zo denken. Natuurlijk wil ik er wel wat mee verdienen, dat kan nu met optredens enzo. Zolang ik mijn boterham kan blijven smeren, vind ik het prima. En dat kan nu heel goed.”

Het zit ‘m in het geluid. Daarom is de LP terug, zullen veel ‘vinylfreaks’ zeggen. Het blijft een discussie: heeft analoog nu een warmer of doffer geluid, heeft cd meer of minder ruis. De ‘kenners’ komen er niet uit, maar misschien kan een simpel testje ons overtuigen.

Getraind oor
“Je hoort het alleen met een getraind oor.” Thomas Snoeijs (24), muzikant en ‘vinylfreak’, laat me weten dat een soundtest tussen cd en vinyl weinig zin heeft. Maar Snoeijs weet het zeker: “De geluidskwaliteit ging met de cd achteruit, met de mp3 werd het nog minder. Straks zitten we alleen naar ruis te luisteren.”

Het verschil tussen het gemiddelde mp3′tje (128 kbit) gedownload via een torrent en vinyl is wel voor elke leek te horen. ‘Crying Lightning’ van Arctic Monkeys (hieronder te beluisteren op vinylkwaliteit en mp3 in 192 kbit) is een goed voorbeeld, weet Snoeijs. “Let op de gitaarriff die halverwege ingezet wordt. Op de mp3 opname verzuipt de riff in de scherpe hi-hat en zompige bas.”

Crying Lightning mp3:

Crying Lightning vinyl:

Of ‘Courage’ van The Whitest Boy Alive (hieronder te beluisteren op vinylkwaliteit en mp3 in 128 kbit). “De digitale revolutie die mp3 heet legt het hier flink af door flets en lelijk geluid”, vindt Snoeijs. “Vooral de kick van het drumstel klinkt veel fijner op vinyl.”

Courage mp3:

Courage vinyl:

Het geheim
Maar de plotselinge come-back heeft de LP aan meer te danken dan alleen het geluid. Want naar vinyl luisteren, dat is een beleving. De plaat uit de hoes halen, op de platenspeler leggen, het gepruts met de naald. Even afdwalen is er niet bij, want halverwege moet de plaat omgedraaid worden en begint het ritueel van voor af aan. “Echt muziek opzetten”, noemt Snoeijs het. Anders dan naar een mp3’tje luisteren: een dubbelklik en je afspeellijst heeft soms letterlijk dagen geen aandacht meer nodig.

Ook bij de beleving houdt het geheim van vinyl nog niet op. De grote hoezen zijn misschien wel de belangrijkste reden om langspeelplaten te kopen. CD’s verdwijnen in de kast of in een cd-rek, de gigantische hoezen van de LP hangen aan de muur of krijgen een prominente plek op de boekenplank. Je luistert niet alleen naar kunst, je kijkt er ook vooral naar.

Nieuwe generatie
En juist die hoezen lijkt het jongere publiek aan te trekken. Een uitgebreide cd-collectie is dankzij het mp3-tijdperk binnen de korste keren ‘zo jaren 90′, met vinyl heb je altijd nog iets moois aan de muur.

Het zijn dus niet alleen oude, vergrijsde mannen die nog naar vinyl luisteren, maar ook de nieuwe generatie is verzot op de zwarte schijven. Getuige Humbug, het nieuwe album van de Arctic Monkeys – een band die vooral jong publiek aantrekt. De jonge Britten maken de LP populair; het lijkt alsof er meer analoge Humbugs zijn verkocht dan digitale. Door een wat minder toegankelijk album lijkt de hype rond de muziek er bij de Monkeys af, de vinylhype begint nu pas. En ook op Lowlands – waar Humbug het beste verkocht – stijgt de verkoop van de platen in de Plato/Concerto winkel ‘significant’. De nieuwe generatie muziekliefhebbers speelt daar zeker geen onbelangrijke rol in.

View Larger Map
Platenzaken in Nederland, bron: www.platenzaken.com

Ontwikkelingen
Jongeren anno 2009 zijn met een iPod opgegroeid. Maar dat vinyl en mp3 elkaar niet uitsluit, blijkt ook uit de nieuwe strategie om de nieuwe generatie aan de LP te krijgen: bij veel platen zit een bon met een code waarmee je het album op mp3-formaat kunt downloaden – op vinylkwaliteit. De platenbazen hopen hiermee de laatste twijfelaars over de streep te trekken: thuis de beleving van de plaat, buiten de deur het gemak van de mp3 en de kwaliteit van vinyl.

Vinyl heeft nog meer verrassingen in petto. De platenspeler moet het middelpunt van de kamer vormen, trots als de ‘vinylfreak’ op zijn pick-up is. De spelers worden steeds strakker, groter en opvallender. De ‘Void’ van Rhea Jeong is een goed voorbeeld: hij laat de plaat letterlijk in de lucht zweven. Helaas is zijn speler niet te koop, maar het belooft wat voor de toekomst.

De speler van Rhea Jeong. Het balletje op de plaat fungeert als naald.

Het is wachten tot de techniek vinyl inhaalt, en muziek ook via internet met goede kwaliteit makkelijk te verspreiden is. Maar ook dan zijn platen nog lang niet passé.

Het interview met Kuik was een raar gesprek. Hij gaf op elke vraag eigenlijk standaard twee antwoorden: de overheid is onzorgvuldig, maar downloaden zal de strijd uiteindelijk verliezen. En wel door het aanbod (lees: torrentsites) weg te halen. Want als er geen aanbod is, kan niemand downloaden.

Het is een naïeve gedachte van Kuik. Want hoe goed de piraterijbestrijders ook hun best doen (ze haalden al meer dan duizend torrentsites offline), iedereen blijft downloaden. En waar BREIN een site offline haalt, komt er minimaal weer een voor terug. En als de torrentsites binnenkort overbodig zijn omdat er gedownload kan worden zonder tracker, mag BREIN opnieuw beginnen.

Meedenken aan nieuwe oplossingen wil BREIN niet. Er is maar één oplossing bespreekbaar: downloaden moet illegaal worden en stoppen. Jammer dat Kuik en zijn kameraden niet mee willen praten over échte oplossingen, waar zowel de muzikant als de consument bij gebaat zijn. En die oplossingen bestaan, voorbeelden van Alexander Osterwalder verschenen eerder al op Toekomstmuziek (Muziek 2.0: businessmodellen).

Wat betreft de term ‘illegaal downloaden’: ict-jurist Arnoud Engelfriet houdt vol dat muziek voor eigen gebruik legaal is. Dus ook het koopvervangend downloaden, wat volgens Kuik wel verboden is. Engelfriet: “Ik ken geen jurisprudentie of analyse van welke geleerde dan ook die dit standpunt steunt. Je kunt alle juridische tijdschriften er op naslaan en je zult niemand vinden die dit onderschrijft.”

“De term ‘illegaal downloaden’ is dus tendentieus en onder het huidige recht onjuist”, zei ict-jurist Arnoud Engelfriet vorige week over een uitspraak van Stichting BREIN op Toekomstmuziek. Tim Kuik van BREIN reageert: “Illegaal downloaden bestaat wel.”

Volgens Engelfriet had de definiëring van BREIN weinig juridische ondergrond: “A is dat maar één zaak en b hangt deze zaak in hoger beroep.”

Kuik: “Los van de uitspraak van de rechtbank: in principe heb je toestemming nodig van de rechthebbenden om te mogen downloaden. Als je dit niet hebt, is het illegaal.” Maar er zijn een aantal beperkingen op deze regeling. “Downloaden voor eigen gebruik is toegestaan. Maar aankoopvervangend downloaden is verboden. Illegaal downloaden bestaat dus.”

Onzorgvuldige wetgever
Maar de wetgever is onzorgvuldig geweest, vindt Kuik. “Aankoopvervangend downloaden is dus verboden. Maar iedereen kan daar over liegen. Iedereen kan zeggen: ‘Ja, ik had dit liedje toch niet gekocht.’ En dan is het ineens wel legaal.”

Ook vindt Kuik het raar dat de regeling voor bijvoorbeeld software en games anders is. “Daar moet je altijd toestemming hebben om te mogen downloaden, tenzij het open content software is.” De overheid heeft daar steken laten vallen, denkt hij. “Voor muziek is die regeling niet te handhaven, wordt geroepen. Onzin.”

Duizend torrentsites afgesloten
In totaal heeft BREIN meer dan duizend torrentsites afgesloten. In 2009 waren ruim vierhonderd torrentsites het haasje. En dat is geen water naar de zee dragen, vindt Kuik. “Waarom?”, roept hij verontwaardigd. “Die sites zijn illegaal bezig, dus halen wij ze offline. Downloaden is een kwestie van vraag en aanbod. Wij proberen dat aanbod weg te halen.”

Beperking op internetverbinding
Aan de andere kant probeert BREIN zich ook op de consument te richten. “Je moet de gebruiker waarschuwen. Als ze dan toch illegaal blijven downloaden, moet daar een sanctie opstaan. Dan moet je denken aan een beperking op de internetverbinding.” BREIN heeft deze regeling voorgesteld. Het voorstel heeft tijd nodig om ingevoerd te worden, weet Kuik. “De overheid en alle belanghebbenden moeten rond de tafel gaan zitten. Dat duurt even.” Hij wil zich niet vast laten pinnen op een datum. “Maar binnen vijf jaar.”

De oude manier van succesvol zijn met muziek werkte zo, legt Kristin Thomson van de Future Music Coaliton (FMC) in haar presentatie uit: Allereerst moet de financiering voor de opname van een album rond zijn. Daarna komt de promotie: zorg dat je als muzikant op de radio, in grote muziektijdschriften of op tv-zenders als MTV komt. Ten slotte moet je album in de winkel komen te liggen. Er is volgens Thomson maar één manier om dit allemaal voor elkaar te krijgen: teken bij een grote platenmaatschappij – en verlies je auteursrechten.

Succes in muziek 2.0

Tegenwoordig heeft de muzikant alles zelf in de hand, denkt Thomson. Dankzij programma’s als GarageBand is het makkelijker en goedkoper om je eigen muziek op te nemen. Daarnaast is het makkelijker om je muziek te promoten: dankzij nternetradio, sociale netwerken als MySpace en Twitter, Blogs en YouTube hoef je geen contract bij een grote platenmaatschappij te hebben om anderen je muziek te laten horen.

Probleem: hoe verdien je met muziek 2.0?

Succesvol zijn staat in muziek 2.0 niet gelijk aan geld verdienen. Waar je eerst albums moest verkopen om het succes te bereiken – en dus verdiende aan je succes – downloadt nu iedereen je liedjes gratis en voor niks. Met andere woorden: aan muziek 2.0 valt weinig verdienen, zolang je businessplan 1.0 aanhoudt.

Businessmodel goeroe Alexander Osterwalder geeft in zijn presentatie, die via de link hieronder te bekijken is, een aantal voorbeelden van ‘businessplan 2.0’ en laat zien hoe een nieuw businessplan ontworpen wordt.

Link: presentatie van Alexander Osterwalder

In de VS zijn al miljarden liedjes via de iTMS gedownload en ook in Nederland lijkt het de meest succesvolle betaalde muziekdienst te zijn. Lijkt, want van de Nederlandse tak zijn geen cijfers bekend.

Gebruiksvriendelijk
Waarom de iTMS succesvol is, is duidelijk. De digitale muziekdienst is gebruiksvriendelijk – het downloaden van een liedje is makkelijker dan via een gratis p2p-netwerk. Met een paar drukken op de knop heb je het juiste liedje gevonden. De iTMS hoeft niet naar bronnen te zoeken (wat bij een p2p-netwerk wel het geval is) en je weet zeker dat je een goede geluidskwaliteit hebt.

De liedjes worden gelijk in iTunes gezet, tussen de muziek die je eerder hebt gedownload of van cd’s op je computer hebt gezet. Je hoeft dus niet met bestanden tussen mapjes en iTunes te slepen.

iTunes is persé nodig
Maar ook de iTMS heeft nadelen. Om in de iTMS te komen, moet je het programma iTunes op je computer installeren. Ook moet je de liedjes persé via iTunes afspelen. Daarnaast kan het bestand niet op elke mp3-speler worden afgespeeld. 

Betalen
Een ander groot nadeel aan iTunes: je moet betalen voor een liedje, varieerend tussen de 69 cent en 1,29 euro. De generatie die is opgegroeid met internet, lijkt het normaal te vinden om muziek gratis te kunnen luisteren. Uit een enquête van Top-X blijkt dat ook: 92,6 procent van de jongeren tussen de 12 en 24 jaar downloadt, waarvan slechts vijf procent betaald.

Maar er blijft hoop: downloaders blijken jaarlijks 37 euro meer uit te geven aan muziek dan niet-downloaders.

Zo werkt de iTMS

“Het downloaden van muziek voor eigen gebruik is in Nederland legaal. Wat niet mag, is liedjes downloaden en die bijvoorbeeld op cd branden en verkopen. Ook mag je geen muziek uploaden zonder toestemming van de rechthebbenden.”

‘Illegaal downloaden’ is onjuiste term
“Stichting BREIN mag graag beweren dat downloaden illegaal is. Als onderbouwing dragen zij een uitspraak van de rechtbank in Den Haag aan, waarin de rechter bepaalt dat het maken van een privékopie uit illegale bron een illegale handeling is. Maar a is dat maar één zaak en b hangt deze zaak in hoger beroep, dus veel rechtkracht heeft de uitspraak van BREIN niet. De term ‘illegaal downloaden’ is dus tendentieus en onder het huidige recht onjuist.

Pirate Bay veroordeeld vanwege financiële aspect
“Toch is The Pirate Bay veroordeeld. De site gaf structureel gelegenheid tot inbreuk plegen op het auteursrecht en verdiende daar geld mee. Dat financiële aspect gaf de doorslag. Maar ik vraag me af of de houding van The Pirate Bay-jongens geen rol heeft gespeeld. Ze hebben zich vaker laatdunkend over het auteursrecht uitgesproken, dat komt niet goed over.

Nieuwe technieken
“Sites die torrentlinks publiceren nemen nu dus een risico. Maar de technologische ontwikkeling staat niet stil. Ik heb begrepen dat Bittorrent nu al werkt zonder tracker, je hebt dan dus geen site als The Pirate Bay meer nodig om bestanden uit te wisselen. De argumenten tegen zulke sites zijn dus zinloos geworden, er moet wat nieuws worden verzonnen. En dan komt er vanzelf een nieuwe techniek die daar weer omheen gaat.

Technologieën kapot geprocedeerd
“De reactie van de muziekindustrie is wat mij betreft veel te krampachtig. Technologieën worden kapot geprocedeerd. Toen Napster (eerste p2p-muziekdeelservice, red.) een mooie manier vond om muziek snel te verspreiden, bood dat de industrie een mooie kans om geld te verdienen: vraag abonnementsgeld, laat bedrijven adverteren of stuur een rekening per gedownload liedje. Maar wat deed de industrie? Naar de rechter, sluiten die tent. Misschien is het daarom ook tijd voor herbezinning van het auteursrecht. Mijn voorstel is: geef piraten meer de ruimte: laat zien hoe het kan en deel de winst, vrijwillig of verplicht, met de muziekindustrie.”

Link: tijdlijn over (de bestrijding van) filesharing

Volgende week: interview met BREIN

Per 1 januari gaat het partijprogramma online, de reclamecampagne begint en er worden handtekeningen opgehaald. Voorzitter Samir Allioui ziet mogelijkheden voor zijn partij. In 2011 hoopt de PPNL mee te doen aan de landelijke verkiezingen.

‘Wij komen voor muzikanten op’
Opvallend genoeg voelt Allioui zich gesteund door muzikanten. “Ik denk dat er meer artiesten achter onze partij staan dan achter organisaties als BREIN”, verklaart hij verzekerd. “De platenmaatschappijen buiten de creativiteit van de muzikanten uit. Negentig procent van de opbrengst gaat naar zakkenvullers. Dat zijn de artiesten zat.”

Muzikanten kunnen ook zonder inkomsten uit de verkoop van hun muziek overleven, denkt Allioui. “Businessmodellen zijn eigenlijk niet onze zaken. Maar met optredens en merchandising moeten voldoende inkomsten te behalen zijn.”

The Pirate Bay
De partij is het dan ook niet eens met de veroordeling van The Pirate Bay. De voorzitter roept het bijna: “De links zijn niet illegaal, de torrents zijn niet illegaal. Het is volgens de auteurswet van 1912 toegestaan om inbreuk te maken op het auteursrecht voor eigen gebruik.”

Auteursrecht
Allioui wil flink sleutelen aan de auteurswet. “Wij willen non-commercieel gebruik van muziek geheel vrijstellen. Voor commercieel gebruik geldt het auteursrecht voor vijf jaar.” Want, zo stelt Allioui, het auteursrecht is in het leven geroepen om creativiteit te bevorderen. “Het staat de creativiteit nu alleen maar in de weg. Organisaties als BREIN proberen nieuwe distributiemethodes tegen te gaan.”

Misleidend
Daarnaast staan er volgens Allioui misleidende termen in de auteurswet. “Neem intellectueel eigendom, een verzamelnaam voor auteursrecht, patentrecht en handelsmerken. Er is helemaal geen sprake van eigendom, terwijl dat de naam wel suggereert.”